Мұхамеджан Қожасбайұлы Қаратаев (1910 — 1995 жж.)

Дүни­еге кел­гені: 1910 ж. жел­тоқсан­ның 27 (1910 — 12 — 27) (100 жыл)

Телікөл ме­кені, қазіргі Қызы­лор­да об­лы­сы, Сыр­да­рия ауда­ны

Қай­тыс болғаны: 1995 ж. ма­усым­ның 9

Ұлты: қазақ

Ман­са­бы: қазақ өде­би­еті сын­шы­сы, жа­зушы, ғалым. Фи­лоло­гия ғылы­мының док­то­ры (1963), про­фес­сор (1965), Қаз. КСР-і ҒА- ның кор­респон­дент мүшесі (1967), ака­демигі (1975). Қаз. КСР-інің еңбек сіңірген гы­лым қай­рат­кері (1974)

Мұха­мет­жан Қожаc­байұлы Қара­та­ев (1910 ж. т.) — әде­би­ет зерт­те­ушісі, сын­шы-ғалым, Қазақстан Рес­публи­касы ҮҒА-ның ака­демигі, Қазақстан Рес­публи­касы­ның еңбек сіңірген ғылым қай­рат­кері. Қара­та­ев Абай шығар­ма­ларын 30-жыл­дардан зерт­тей бас­та­ды. «Пуш­кин мен Абай» («Қазақ әде­би­еті», 1937, 16 — ақпан), «Пуш­кин қазақ әде­би­етінде» («Әде­би­ет май­да­ны», 1957, № 2), «Жүз жыл­дан кейінгі Пуш­кин» («Әде­би­ет май­да­ны», 1936, № 11–12) де­ген мақала­ларын­да Абай мен Пуш­киннің ақын­дық Ұлы­лығын, иде­ялықту­ыс­тығын, Пуш­киннің Абайға және қазақ ақын­да­рына әсерін сөзетті. Қазақстан со­вет жа­зушы­лары­ның 1 пле­нум «Қазақ әде­би­етіндегі сын­ның міндет­тері» де­ген ба­ян­да­масын­да («Қаз. әде­би­еті», 1937,16,30-ма­мыр) Қара­та­ев Бас­пасөздегі Абай ту­ралы, оның ақын­дық тұлғасын та­нудағы жаңсақ пікірлерді сынға ала­ды. Қара­та­ев «Ұлы Абай» де­ген мақала­сын­да («Туған әде­би­ет­ту­ралы ой­лар». — А., 1958, 123–132–6.) ақын­ды өз за­маны­ның прог­ресшіл, ал­дыңғы қатар­дағы қоғам күрес­кері деп бағала­ды. Ке­лешекті кеңінен шолған ақын халқын орыс халқымен ын­ты­маққа бағыт­та­ды. Пуш­кин орыс әде­би­етінде қалай қүрмет­телсе, Ұлы Абай­ды қазақ халқы со­лай бағалай­ды дейді. Сын­шы Абай ту­ралы жазған­да­рын­да оның ха­лық мұңын жоқта­ушы екенін, орыс­тың зи­ялы­лары­нан өзі үй­реніп, өзгөлерді де соған үндейтінін қуат­тап оты­рады. Қара­та­евқа «Шығар шың ал­да» кіта­бы үшін Абай атын­дағы Қаз ССР Мем­ле­кеттік сый­лығы берілді (1974).

Шығар­ма­лары

«Туған әде­би­ет ту­ралы ой­лар» (1958),

«Рож­денная Ок­тябрем» (1958),

«Пу­тешест­вия за пес­ня­ми» (с Бра­гиным А.) (1958),

I. Жансүгіров (1959),

«Ка­захс­кая ли­тера­тура» (1960),

«Лю­бить и ут­верж­дать прек­расное» (1960),

«Өнер­паз бол­саң арқалан» (1960),

«Гу­док в сте­пи» (с Ал­тай­ским К.). (1961),

«Да­ладағы да­был» (1962), «Ше­берлік шыңы на» (1963),

«С. Сей­фул­лин» (1964),

«Әдемілікке үй­ре­тетін ұстаз» (1965),

«Осы за­ман шын­дығы — қазіргі әде­би­ет өзегі» (1965),

«Со­ци­алистік ре­ализмнің қазақ про­засын­дағы қалып­та­суы» (1965),

«Ми­ровоз­ре­ния и мас­терс­тво» (1965), «Сұлу­лықты қас­терлен^» (1965),

«Мұхтар Әуезов» (1967),

«Эпос­тан эпо­пеяға» (1969),

«От домб­ры­до кни­ги» (1969),

«На пу­ти солн­ца и вет­ра» (1969),

«Әде­би­ет және эс­те­тика» (1970),

«Пу­тешест­вие в Жер-Уюк» (1971),

«Со­вет әде­би­етінің мақта­нышы» (1972),

«Таңда­малы шығар­ма­лар» (1–3 том). (1974),

«Свет русс­кой куль­ту­ры» (1975),

«В Семье еди­ной» (1976),

«Эс­те­тика ка­захс­ко­го фоль­кпо­ра» (1976),

«Қазақ әде­би­етінің клас­сигі — М. Әуезов» (1977),

«Жи­делі-Бай­сын — зем­ля счастья» (с К. Ал­тай­ским). (1977),

«Вер­ши­ны впе­реди» (1977),

«Ре­волю­ция ру­хымен» (1978),

«Но­вые го­ризонт» (1979),

«Ок­тябрь телі» (1980),

«Ғ. Мүсре­пов» (1982),

«Көргенім мен көңілдегім» (1982),

«Ізденіс іздері» (1984),

«Соб. Сой. В 3-х то­мах» (1986–1987),

«Бетбұрыс бе­лес­тері» (2005),

«Ғасыр­лар үндеуі» (2006),

«Ос­но­вопо­лож­ни­ки ка­захс­кой со­ветс­кой ли­тера­туры» (сов­метно с Б. На­урыз­ба­евым и М. Дуй­се­новым). (1984),

«Қазақ со­вет әде­би­еті» (оқулық). (1938),

«Қазақ со­вет әде­би­еті» (оқулық). (Т. Нұрта­зин, С. Қира­ба­ев­пен бірге). (1968),

«Қазақ со­вет әде­би­еті» (оқулық). (С. Қира­ба­ев­пен бірге). (1971),

«Қазақ со­вет әде­би­еті» (оқулық). (1987),

«Қазақ әде­би­еті та­рихы 3-т, 2-кіт.» (1967).